دواین هه‌واڵ

هه‌رێمه‌ کوردیـیه‌کان - Voice of America

دواڕۆژ، عیسا عەبدولقەهار/
    عەدنان موفتی ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، هۆكاری ئامادەنەبوونی لە رێككەوتنامەی یەكێتی و گۆڕان ئاشكرایدەكات و دەڵێت "بۆ واژوكردنی رێككەوتنامەی یەكێتی و گۆڕان ئاگادارنەكرابوومەوە". لەچاوپێكەوتنێكی دواڕۆژدا عەدنان موفتی پشگیری خۆی بۆ رێككەوتنامەی یەكێتی و گۆڕان دەردەبڕێت، بەڵام پێیوایە دەبوو دەوڵەمەتر بكرێت بەچەند پێشنیارێك و وەكو نامەیەك بۆ چارەسەركردنی كێشەكان تەماشا بكرێت.

دواڕۆژ: كێشەی سەرۆكایەتی هەرێم و پەرلەمانی دوو كۆسپی گەورەن لەبەردەم چارەسەركردنی كێشەكانی هەرێم، بۆچونی تۆ چییە و چۆن دەتوانرێت ئەو كێشانە چارەسەربكرێت؟ 
عەدنان موفتی: ئەگەر بە واقیعی تەماشای كوردستان بكەین ئەوا بەدڵنیایەوە دەزانین هیچ حزبێك ناتوانێت حزبێكی تر هەڵوەشێنێتەوە، بۆیە زمانی دیالۆگ و سازان لەو قۆناغەدا زۆر پێویستە بۆ چارەسەركردنی كێشەكانمان، لەبەرئەوەی هێشتا كۆمەڵگەی ئێمە نەبووتە كۆمەڵگەیەك كە ئاڵوگۆڕی دەسەڵاتی تێدابكرێت، تەنانەت هەتا ئەگەر تەماشای رێژەی هەڵبژاردن بكەین دەبینین، ئەو رێژە نییە كە حزبێك بەتەنیا باڵادەست بێت، بۆیە هەموو حزبەكان پێویستیان بە هاوپەیمانێتی هەیە، لەلایەكی ترەوە خۆ ئێمە هاوپەیمانێتیشیمان تەجروبە كرد و یەكێتی و پارتی زۆرینە بوون و تەجروبەی حكومەتێكی هاوبەشمانكرد، بەڵام ئۆپۆزسیۆن هەبوو كە كورسیەكانی 40%پەرلەمانی پێكدەهێنا تاڕادەیەكی زۆر كۆسپێكی گەورەبوون بۆ ئێمە، لەبەر ئەو هۆكارانە بوون حكومەتی بنكەفراوان هاتەپێشەوە، بەڵام ئەو حكومەتەش قۆناغێكی دەوێت تا جێگەی خۆی دەگرێت، بۆیە لەم قۆناغەدا بەبێ‌ بەرپرسیارێتی و سازان كێشەكان چارەسەرناكرێت بەڵكو لەوانەیە گرێكوێرەكان زەحمەتتر بن بۆیە دەبێت هەموولایەك ئەو هەستەیان هەبێت و بەفەرزكردنی ئیرادە ناكرێت، ئەوە قسەی مام جەلالە و دەیانجار كردویەتی و ئەمڕۆش ئیسپات بووە كە ئەو حەقیقەتە راستە، جگە لەوەش نەك تەنیا بۆ ئێستا بەڵكە كە ئێمە كۆمەڵێك كێشەمان هەیە، ئاسەواری شەڕی ناوخۆ زەقە‌و خەڵكێكی زۆر تائێستا كێشەی هەیە شەهیدی هەیە و ماڵوێران بووە، لەبەرئەوە دەبێت ئیرادەیەك هەبێت بۆ چارەسەكردنی كێشەكان و پێشموایە ئەو ئیرادەیە هەیە و دەبێت سەربكەوێت. 

دواڕۆژ: بۆچی لە كۆبوونەوەی سەركردایەتی، هەروەها لە كاتی واژوكردنی رێككەوتنامەی یەكێتی و گۆڕان بەشداریت نەكرد؟
عەدنان موفتی: لە راستیدا ماوەی زیاتر لە هەشت مانگ لە مەكتەبی سیاسی لیژنەمان دانابوو بۆ گفتوگۆ لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان و پارتی، من لەوێ‌ دەنگمداوە بۆ ئەو لیژنانە واتە پشگیری لە رێككەوتن دەكەم لەگەڵ پارتی و لەگەڵ گۆڕانیش، باوەڕم وایە كوردستان پێویستی بە رێككەوتن هەیە، هەندێكجاریش لە كۆبوونەوەكان ئاگاداردەكراینەوە كە بەرەوپێشچوون هەیە، بەڵام ئەو رۆژە كە كۆبوونەوەی سەركردایەتی هەبوو، من لە كوردستان نەبووم هەروەها لەهەمان رۆژ وابزانم لە فەیسبوكەوە زانیم كە كۆبوونەوەی سەركردایەتی هەیە، كەس تەلەفۆنی بۆ نەكردم، بەڵام ئسوڵ وایە دەبوو پێشتر مەكتەبی سیاسی كۆببێتەوە و ئەو پڕۆژەیە پەسەندبكات، ئینجا بچێتە سەركردایەتی ئەگەر كات نەبووبێت ئەوەیان كێشە نییە چونكە ناكرێت پرەنسیپ ببێتە كۆسپ لەبەردەم ئیشی گەورە، ئینجا بۆ واژوكردنی رێككەوتنامەكە دیسان من ئاگادارنەكراومەتەوە تەنها بەشێوەی رەسمی بروسكەیەك لە مەكتەبی سیاسی هاتووە كە فڵانە سەعات ئامادەبن بۆ ئیمزاكردن، لەراستیدا من بۆ رێككەوتنەكە گەیشتبوومەوە كوردستان، بەڵام نە پڕۆژەكەم بینبوو نە خوێندبوومەوە‌ و رێگە بە خۆم نادەم بچم بۆ شوێنێك شاهیدی بە رێككەوتنێك بدەم كە نەزانم ناوەڕۆكەكەی چییە؟ ئەگەرچی وەكو مەبدەئی خۆم پشگیری لە رێككەوتنەكە دەكەم و پێموایە زەرورەتە، پاشان رێككەوتن لەنێوان دوو حزب كە پێشتر یەك حزب بوون و خۆشبەختانە شەڕ لەنێوانماندا رووینەداوە، گرنگ ئەوەیە ئەو رێككەوتنە دەكرا دەوڵەمەتر بێت بەچەند پێشنیارێك و وەكو نامەیەك بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، نامەیەك بێت بۆ یەكڕیزی گەلەمان، پێموانییە ئەو رێككەوتنە دژی هیچ حزبێك بێت، نابێ‌ پارتی یان هەر حزبێكی تر رێككەوتنەكە بە سلبی تێبگات و نابێ‌ دژی هیچ حزبێك بێت.  

دواڕۆژ: دوای واژۆكردنی رێككەوتنەكە، پارتی راگەیاندراوێكی توندی بڵاوكردەوە، پێتوایە بۆچی لە رێككەوتنەكە نیگەرانە؟
عەدنان موفتی: نازانم بۆچی پارتی نیگەرانە، راستیەكەی برادەرانی پارتیم نەدیوە بەڵكو لە راگەیاندنەكانەوە ناڕەزایی خۆیان باسكردووە، حەواجزی نەفسی پەیدابووە بەوەی تۆ هەنگاوێك نەیەتە پێشەوە من نایەمە پێشەوە، بەڵام لە هەندێك كێشەدا پێویستە لایەنە سیاسییەكان چارەسەری بكەن نەك كێشەكە بخەنە پەرلەمان، چونكە پەرلەمانتاران دواجار هەر گوێڕایەڵی حزبەكان دەكەن، بۆیە باشتروایە بە راشكاوی و روبەڕوو كێشەكان باسبكەین و بگەینە نەتیجە و هەر دەبێ‌ بگەینە نەتیجە، كەس پشگیری شەڕی ناوخۆ و دوو ئیدارەیی ناكات، هەردوولا پیشگری دەكەن، هەم گۆڕان و یەكێتیش نەفرەت لە دوو ئیدارە و شەڕدەكەن، هەمیش پارتی بەهەمان شێوە رەتیدەكاتەوە، كەواتە مەبدەئە ئەساسەكە كە گەڕانەوەیە بۆ دواوە و دەبێ‌ هەموولایەك دژی بین، ئەمە دەرگا دەكاتەوە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، بەڵام دەبێ‌ متمانەمان بە یەكتر هەبێت ئەوەی كێشەیە نەمانی متمانەیە.  


دواڕۆژ: پارتی لە راگەێندراوەكە باس لەوەدەكات كە لە رێككەوتنی یەكێتی و گۆڕان پرسیان پێنەكراوە، لەكاتێكدا رێككەوتنی ستراتیژی لەگەڵ یەكێتی هەیە؟ ئایا پێویسبوو پرس بە پارتی بكرێت؟

عەدنان موفتی: دەبوایە باس بكرێت، بەڵام ئایا باسكراوە یان نەكراوە ئەوە دەبێت لە لیژنەكەی مەكتەبی سیاسی بپرسی، دەبێ‌ لە لیژنەكەی خۆمان بپرسین بۆچی پرسیان پێنەكراوە؟ من ئاگاداری هەنگاوەكان نیم، كێشەكان لەوەدانییە كە پرس كراوە یان نا؟ ئەگەر كێشەكان لەو نوقتەیەدا بێت ئەوا ئاسانە و بە دانیشتنێك چارەسەردەكرێت، بەڵكو دەبێت هەموو لایەكان لەبەرژەوەندی میللەت بڕیاربدەن، ئێمە پێویستیمان بە یەكترە و تەجروبەی رابردوو ئەوەی سەلماندووە كە تەرەفێك یان دوو لایەن بەیەكەوە ناكرێت تەنانەت پارتی و یەكێتیش بەیەكەوە حكومیان دەكردو هێز و ئەمن و ئاسایشیان لە هەمووان زیاتر بوو.  

دواڕۆژ: مەسعود بارزانی جەخت لەوەدەكاتەوە كە دەبێ‌ پێش هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ئەمریكا ریفراندۆم بكرێت، پێتوایە لەوكاتەدا دەتواندرێت ریفراندۆم بكرێت؟ 
عەدنان موفتی: بڕواناكەم هیچ نیشتمانپەروەرێك هەبێت پشگیری لە ریفراندۆم نەكات، یەكێتی لەسەرەتای دامەزراندنیەوە لەگەڵ مافی چارەی خۆنوسیندا بووە، بەڵام ئەگەر ئێمە بمانەوێت ئەمریكا بڕیارێكمان بۆ بدات ببینە دەوڵەت ئەوا هەرگیز روونادات، بەبڕوای من ناكرێت دەوڵەتێكی وەكو ئیسرائیل دروستبكەین بە هێزو دروست بێت، ئێمە لەسەر خاكی خۆمانین و كەس دەرناكەین و نابێت بە هێزو شەڕ دەوڵەت دروست بكەین، بەڵام من پێموایە هیچ كاتێك وەكو ئێستا كورد نە ئەو هێزەی هەبووە و نە ئەو پشتگیرییەشی هەبووە لەلایەن رای گشتی دونیاوە.

دواڕۆژ: دوای گرژی و ئاڵۆزییەكانی عێراق، نوێنەرانی كورد گەڕانەوە هەرێم، لەئێستادا بۆچونی تۆ چییە، لەگەڵ ئەوەی كورد بگەڕێتەوە بەغدا؟
عەدنان موفتی: من لەگەڵ گەڕانەوەی پەرلەمانتارانی كوردم بۆ عێراق بەمەرجێك وەكو ئەوەی ئێستا چۆنن هەروا بمێنەوەو  نەبنە تەرەف لەو كێشەو گرفتانەی لەنێوان شیعەو سوننەدا هەیە، هەروەها پێویستە رۆڵی كورد لە عێراق چەند بەهێز بكرێت باشترە چونكە تەنانەت ئەگەر ئێمە ببینە دەوڵەتیش پێویستمان بەو پەیوەندییەوە هەیە، دەروازەی یەكەمی سەربەخۆیی بە بەغداوە تێپەڕدەبێت، دەبێت سەرەتا قسە لەگەڵ بەغدا بكەین و تێیانبگەیەنین كە ناتوانین لەگەڵتان بژین و ببینە دراوسێیەكی باش و دەتوانین كێشەكانیش چارەسەربكەین، بۆیە دەبێت پەیوەندیمان لەگەڵ بەغدا بەهێزبكەین و ناكرێت دەوڵەت بە هێز دروستبكەین، چونكە نە هێزمان هەیە و نە ئابووریەكی بەهێزمان هەیە و نە ناوخۆی خۆشمان وەكو پێویست رێكخراوە لەبەرئەوە دەبێت هەموو دەرگاكان بكرێنە و بەتایبەتی ئێستا كۆمەڵێك رۆشنبیری گەورەی عەرەب پیشگیریمان دەكەن.
 
دواڕۆژ: بە بەراورد بە سەردەمی خۆت، تێبینی بەڕێزتان چییە لەسەر ئەدای خولی سێیەم و چوارەمی پەرلەمانی كوردستان؟ 
عەدنان موفتی: قۆناغی ئێمە زروفەكە جیاواز بوو، چوار ساڵەكەی خولی ئێمە تەرخانكرابوو بۆ دەركردنی یاسا و یەكخستنەوەی دوو ئیدارەی و پەكخستنی بڕیارەكانی سەردەمی بەعس، هەروەها زۆر یاسای گرنگ دەرچوون بەتایبەتی ساڵی 2007 زۆرترین یاسای تێدادەكرا بە بەراورد بە ساڵەكانی تر، ئەو یاسایانەی دەركراون زۆر گرنگ بوون لەوانە پرۆژە یاسای دەستور و نەوت و گاز كە لەو یاسا گرنگانە بوون كە پێویستبوون بۆ كوردستان، بۆ نموونە ئەگەر ئەوكات پرۆژە دەستور دەنگی لەسەر بدرایە ئێستا كێشەی سەرۆكایەتی هەرێم دروست نەدەبوو، هەرچەندە رێزم بۆ ئەوانەی دەڵێن هەمواربكرێتەوە، داواكاریەكی ئاساییە و دەكرێت هەمواربكرێتەوە‌ و هەموو بیروڕایەكی تێدا جێبكرێتەوە، بەڵام نەك بە فەرزكردن بێت.

سه‌رچاوه‌:

http://www.dwarozh.net/details.aspx?jimare=19057

 

(ئێستا كوردستان بە دیفاكتۆ دەوڵەتێكی سەربەخۆیە و گرنگە جیهان رێز لە ئیرادەی ئەم گەلە بگرن)

كۆرینە زۆلی بەڕێوبەری توێژینەوەیە لە ئەنستیتیوتی ئاسایشی نەتەوەیی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزم و وانەبێژی زانستی سیاسییە لە سكوڵی ماكسوێڵ بۆ هاووڵاتیبوون و كاروبارە گشتییەكان، لە توێژینەوەكانیدا جەخت لەسەر كێشە هاوچەرخەكانی شەڕ و سیاسەتی گشتی و قۆناخی راگوزەری دوای شەڕ و چەند بوارێكی دیكە دەكات. بۆ شیكردنەوەی پلانی دوای رزگاركردنی موسڵ و زەروورەتی لەبەرچاوگرتنی هەوڵەكانی هەرێمی كوردستان بۆ هاوكاریكردنی ئاوارەكان و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریستان و پرسی سەربەخۆبوونی ئەم هەرێمە، گوڵان لە دیدارێكدا چەند پرسیارێكی لێكرد و ئەویش بەم شێوەیە بۆچوونەكانی خۆی خستەڕوو.

 

* چۆن لە ئامادەكارییەكانی پرۆسەی رزگاكردنی شاری موسڵ دەڕوانیت و ئایا پێتانوایە ئازادكردنی ئەم شارە بە مانای كۆتایی پێهێنانی داعش دەبێت؟

- پێموایە بڕیاری ئەمەریكا بۆ رەوانەكردنی ژمارەیەك لە هێزی زەمینی و چڕكردنەوەی هێرشە ئاسمانییەكان كە بۆ چەندین مانگە بەردەوامە، جیاوازییەكی گەورە دروست دەكەن. هەروەها بوونی هێزی شەڕكەر هاوكار دەبێت و ئەو هێزانە راوێژ پێشكەش دەكەن، هەروەها جێگیركردنی ئەو هێزانەی ئەمەریكا لە نێو هێزەكانی عێراقدا جیاوازییان دروست كردووە. كەواتە ئەمانە ئاماژەگەلی ئیجابین، هاوكات ئەمانە بەداخەوە هەنگاوگەلێكی درەنگوەختن، بەڵام هەنگاون بە ئاڕاستەی راستدا. چارەسەری سەربازیش تەنیا بەشێكی چارەسەرەكەیە و ئەمە كێشەیەكی ئاڵۆزە و تەنیا بە رێگاچارەی سەربازی یەكلاناكرێتەوە.

* ئایا ئەمەریكا پلانی بۆ دوای ئازادكردنی ئەو شارە هەیە؟

 

- من زۆر پێم باشە كە ئیدارەی ئۆباما پلانی قۆناغی ئینتیقالی و ئاوەدانكردنەوەی دوای شەڕی هەبێت، ئەمە پرسێكە كە ئەم ئیدارەیەی ئێستا و ئیدارەكانی پێشوو، وەك ئیدارەی بۆش، لە هەوڵدا بوون بۆ ئەوەی لە عێراق و ئەفغانستان پلانی دوای شەڕیان هەبێت. راستە خەڵكانێك هەبوون هەوڵی لەم چەشنەیان دەدا و كات و سەرچاوەیان بۆ تەرخان دەكرد، بەڵام وەك پێویست نەكرانە ئەولەوییەت. بە تێڕوانینی من ئیدارەی ئۆباما هۆشیارە بەم پرسە و وەزیری بەرگریش، ئاشتون كارتەر، زۆر باش بایەخ بە پلاندانی لۆجیستی دەدات، ئەمانە دوو ئاماژەی ئیجابین. هەروەها پێموایە پێویستە لە عێراقدا چارەسەری سیاسی بۆ دوای شەڕەكە هەبێت. بەلای منەوە ئیدارەی ئەمەریكا و زۆرێك لە بەرپرسەكان- لە نێویاندا ئەندامانی كۆنگرێس- باوەڕیان وایە پێویستە عێراق خۆی جڵەوی چارەسەرە سیاسیەكە بگرێتەدەست و كێشەی دابەشبوونی تایفەگەری و ئاشتەوایی نیشتمانی و هێنانەئارای فرەیی لە حوكمڕانی و دامەزراوە سیاسییەكان چارەسەر بكەن.

 

* لەبەر ئەوەی عێراق سوپایەكی نیشتمانی نەماوە، ئەوا ناچار بووە پەنا بباتە بەر هێزەكانی حەشدی شەعبی و میلیشیا شیعەكان، پرسیارەكە ئەوەیە تا چەند بەشداریكردنی ئەم میلیشیایانە لە ئازادكردنەوەی موسڵدا كارەسات بە دوای خۆیدا دەهێنێت كە پێشتر ئەوان لە شوێنەكانی دیكەدا پێشێلكارییان كردووە و تا چەند دەبێت ئەمریكا رێگری لە بەشداریكردنیان بكات؟

- ئەمە دەقاودەق كێشەكەیە، هەروەك ئێوە ئاماژەتان پێكردووە، كە ئەم میلیشیایانە بە جۆرێك هەڵسوكەوتیان كردووە كە زەحمەت بووە بۆ سوپا مامەڵەیان لەگەڵدا بكات، چونكە لاوازییەكانی دانیشتووانە مەحەلییەكە ئیستیغلال كراوە و كراونەتە ئامانج، هەروەها ئەم هێزانە بوونەتە هۆی خراپتركردنی دابەشبوونە تایفەگەری و ئیتنی و خێڵەكییەكان، بە هەمان شێوە ئەوەش راستە كە ئەم كردەوانە بۆ ماوەیەكە بەردەوامن. لە لایەكی دیكەوە راستە دەتوانرێت هاوكاری دەستەبەربكرێت، بەڵام زۆر زەحمەتە بتوانرێت –دەوڵەتێك لە دەرەوەڕا- بە تەنیا كێشەی وڵاتێكی دیكە چارەسەر بكات. بەتایبەتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئەویش بە هۆی مێژووی كۆلۆنیاڵیزم و ئەو هەستەی لای دانیشتووانی ئەم ناوچەیە هەیە، دەستێوەردانی رۆژئاوا تەنیا بۆتە هۆی خراپتركردنی بارودۆخەكە، بەو پێیە ئەگەر ئەمەریكا هەوڵی هاوكاری بدات، كە من دڵنیام نیازی باشی هەیە و سەرچاوەی باشیشی لەبەردەستدایە، بەڵام دەبێت خەڵكی عێراق و لایەنە سیاسییەكان خوازیاری ئەو هاوكارییە بن لە ئەمەریكا، كە پێموایە خەڵكانێكی زۆر ئەم كارە دەكەن، وەك كوردە شەڕكەرەكان كە پشكی شێری ئەم كارەیان بەركەوتووە كە لە هەوڵی شكستپێهێنانی داعش و سەقامگیركردنی ناوچەكانی عێراقدا بوون.

* وەك دەزانن تا ئێستا پێشمەرگە هێزێكی كارا و كاریگەر بووە بۆ بەرەنگاربوونەوەی داعش، ئایا تا چەند بەشداریكردنی هێزەكانی پێشمەرگە لە ئازادكردنەوەی شاری موسڵدا بە پێویست دەزانن؟

- هەر كەسێك كە خەلفیەتێكی سەربازی هەبێت و ئاشنا بێت بە دۆخی عێراق دەزانێت پێشمەرگە چ هێزێكی گرنگ بووە، بەتایبەتی لە شەڕی دژ بە داعشدا، دەزانێت كە هێزێك نییە جێگرەوەی هێزی پێشمەرگە بێت و پێشمەرگە پشكی شێری لەم ئەركەدا لە ئەستۆ گرتووە، بەتایبەتی لەو شوێنانەی ئێوە باسیان دەكەن. بەڵام كاتێك دێتەسەر مەسەلە سیاسییەكە پرسیارەكە ئەوەیە تا چەند ئەو رۆڵەی-پێشمەرگە- لەبەرچاو دەگیرێت و رێزی لێدەنرێت لە لایەن حكومەتی عێراقەوە دوای كۆتاییهاتنی شەڕەكە. كە بە تێڕوانینی من گرنگە ئەمە رووبدات. سەرەڕای ئەوەی پێشتر ئاماژەم پێكرد كە هەموو كەسێك دەزانێت كە پێشمەرگە چ رۆڵێكی گرنگ و میحوەری هەیە لە پاشەكشەپێكردن و تێكشكاندنی داعشدا، ئەمە راستییەكە لەبەرچاو دەگیرێت لە راگەیاندنەكانی جیهاندا و لە زۆر شوێن باسی كراوە، كەواتە دانپێدانانێكی گشتی هەیە لەم بارەیەوە. بەتایبەتی رۆڵیان لە پاراستنی كەمینە ئایینییەكانی وەك ئێزیدییەكان، هەروەها هۆشیاری رای گشتی جیهانیش لە ئاست پێشمەرگەدا زیاتر بووە. بەڵام ئەوەی كەمتر تیشكی خراوەتەسەر لە راگەیاندنەكانی جیهاندا ئەو راستییەیە كە هەرێمی كوردستان نزیكەی 2 ملیۆن ئاوارەی داڵدەداوە و پارێزگاری لێكردوون و لە نێویاندا كەمینە ئایینییەكان هەن، كە دەبێت ئەمەش لەبەرچاو بگیرێت. من خوازیارم ئەم واقیعە و ئەم راستییە پتر بە جیهان ئاشنا بكرێت، لەبەر ئەوە نازانم ئایا هەموو كەس ئاشنایە بەم راستییە، بە هەوڵی گەلی كورد و حكومەتی كوردستان بۆ دەستەبەركردنی كەشێكی سەلامەت بۆ زیاتر لە ملیۆنێك ئاوارە كە زۆربەیان سوننەن، هەروەها كەمینەی ئایینی وەك ئێزیدییەكانیش لەخۆدەگرن. لەبەر ئەوە دەبێت ئەم راستییەی سەر ئەرزی واقیع پتر ئاشنا بكرێت بە رای گشتی لە دەرەوە، چونكە پێموانییە وەك پێویست دركی پێكرابێت. هەروەها دەبێت كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئەمەریكا و رێكخراوە نێودەوڵەتییەكانیش ئەو واقیعە لەبەرچاو بگرن، بەتایبەتی كە قەیرانی ئاوارەكان زۆر گەورەیە.

* چۆن لە ئەگەری سەربەخۆبوونی كوردستان دەڕوانیت؟

- ئێوە لەوەدا پێكاوتانە كە بەلەبەرچاوگرتنی دەستێوەردانی داعش و ئەو شەڕ و ناكۆكییەی لە سووریا و عێراقدا لەئارادایە، ئەوا دەتوانرێت بوترێت كە كوردستان لە ماوەی ئەم چەند ساڵەی دواییدا پتر بووە دەوڵەتێكی سەربەخۆ لە رووی ئەمری واقیعەوە، ئەوەش ئاشكرایە كە لەبەر چەندین هۆكار كورد خواستی سەربەخۆیی هەیە. چونكە خاوەنی دامەزراوە سیاسییەكان و سیستمی حوكمڕانین، خاوەنی سوپان كە بریتییە لە پێشمەرگە و هێزێكی كاریگەر بوون بەتایبەتی لە شەڕەكانی ئەم دواییەدا و خاكی خۆیان دەپارێزن. واتە زۆرێك لە ئەركەكانی دەوڵەت ئەنجام دەدەن. خەڵكانێكیش لە رۆژئاوا و ئەمەریكا هەن كە رێز لەوە دەگرن كە سیستمەكە لە كوردستاندا مەیلی ئەوەی هەیە دیموكراسی و نوێنەرایەتی دەستەبەر بكات. هەروەها لەبەر ئەوەی ناوچەكەتان فرەیی ئایینی و ئیتنی تێدایە، ئەوا دەبێت رێگاچارەیەك بگرنەبەر كە پێكهاتە جیاوازەكان لەخۆبگرێت. بە پێچەوانەوە ناكۆكی دروست دەبێت و ئەمەش كاریگەری دەبێت لەسەر یەكگرتوویی هەرێمەكە و كۆمەڵگەكە بەگشتی. لەبەر ئەوە پێموایە رێزێكی زۆر لەو كارانە دەگیرێت كە حكومەتی كوردستان و خەڵكی كوردستان ئەنجامی دەدەن، بەڵام ئیدارەی ئەمەریكا دووچاری دژواری دەبێتەوە لەوەدا كە ئایا دەتوانێت پشتیوان بێت بۆ سەربەخۆیی كوردستان، نەك لەبەر ئەوە گرفتی هەیە لەگەڵ بیرۆكەی سەربەخۆبووندا، بەڵكو لەبەر ئەوە هەوڵی سەخت دەدات بۆ پاراستنی یەكپارچەیی عێراق و هەوڵی سەخت دەدات بۆ ئەوەی ناوچەكە دەرباز بێت لەو قەیرانە وێرانكار و جددییانە، هەروەها لە كاراكتەرە غەیرە دەوڵەتییەكان كە شەڕی بەوەكالەت دەكەن و ناوچەكە بەرەو ناسەقامگیری دەبەن. كەوابێت ئیدارەی ئۆباما و زۆرێك لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی نازانن چۆن هاوكار بن بێ ئەوەی یەكێتی عێراق لاواز بكەن. بەڵام ئایا ئەمە كێشەیە یان نا، دەكرێت ئەمە پرسێك بێت كە خەڵكی لە مەودای دووردا قەناعەتی پێبكەن، رەنگە هەندێ كەس پێشنیاری فیدڕاڵییەت بكەن، یاخود پێشنیاری ئەوە بكەن كوردستان بە شێوەیەكی چڕ و پڕتر كار لەگەڵ كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا بكات بۆ چارەسەركردنی شەڕەكە و قۆناخی دوای شەڕەكەش.

* دوا وتەتان چییە؟

شتێكی زۆر بایەخدار دەبێت ئەگەر كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی گوێ بۆ خەڵكی كوردستان و حكومەتی هەرێمی كوردستان بگرێت لە بارەی ئەوەی چ مۆدێلێك بۆ دوای شەڕ پیادە بكرێت، باوەڕم وایە جیهان دەتوانێت سوودێكی زۆر لە خەڵكی كوردستان و حكومەتی كوردستان وەربگرێت لە پێوەندی بە چارەسەركردنی دۆخی دوای شەڕەوە. من دەزانم ئێوە سەرقاڵی پرسی گەورەترن لە بنیادنانی مۆدێلێك بۆ قۆناخی راگوزەری دوای شەڕ، بەڵام ئەگەر كەسانێك هەبن لە حكومەتی كوردستاندا كە بیر لەو پرسە بكەنەوە و مۆدێلێك بخەنەڕوو ئەوا زۆر سوودبەخش دەبێت بۆ چەندین پێكهاتە. هەروەها ئێوە لە هەموو كەس زیاتر نزیك بوون لە شەڕەوە و كاراكتەرێكی بەرهەمدار بوون، لەبەر ئەوە هێندەی نزیكبوونتان لە كێشەكەوە ئەوەندە نزیكن لە چارەسەرەوە، لەبەر ئەوە بیرۆكەی ئێوە بۆ مۆدێلی دوای شەڕ هاوكار دەبێت لەو گفتوگۆیەی لەسەر ئاستی نیشتمانی و جیهانی لەم بارەیەوە دەكرێت.

 

سه‌رچاوه‌: گوڵان میدیا

http://www.gulan-media.com/sorani/details.php?section=2&id=916